• مرکز بهداشت شماره 3 مشهد مقدس

 

وضعيت بيماري سالك ( ليشمانيوز ) در ايران


 

 
وضعيت بيماري سالك ( ليشمانيوز  ) در ايران
 
اين بيماري بخصوص نوع نوع جلدي آن در نقاط مختلف كشور شايع و پراكنده است . سالك جلدي (پوستي ) در كانونهاي مختلف كشور از هر دونوع روستايي و شهري و جود دارد و از سال 1368 تاكنون تعداد مبتلايان سير صعودي داشته و افزايش چشمگيري را نشان داده است .
آلوده ترين استانها بر اساس آمار استانهاي اصفهان و هرمزگان بوده اند .
 
عوامل عمده اي كه باعث انتشار افزايش و توسعه روزبروز بيماري در نقاط مختلف كشور شده اند عبارتند از :
1. بروز جنگ
2. تحركات جمعيتي
3. گسترش حاشيه نشيني در شهرها
4. قطع سمپاشي عليه مالاريا
5. وجود شرايط انتقال (پشه ناقل بيماري سالك و بيمار ) در نقاط مختلف كشور
 
كانونهاي سالك در كشور
1-در نوع سالك جلدي شهري عمدتاً عبارتند از تهران ، مشهد ، شيراز ، نيشابور و كرمان
2 – در نوع سالك روستايي عبارتند از : نقاطي از استان اصفهان جنوب استان فارس ، خراسان ، مازندران ، خوزستان ، ايلام ، بوشهر و هرمزگان
بيماري در كشور اكثراً از نوع روستايي بوده و بالاترين ميزان شيوع بيماري در اواسط پائيز تا اواسط زمستان مي باشد .
وضعيت پراكندگي بيماري در شهرستان مشهد در حال حاضر بصورت كمربندي دور تا دور مشهد را احاطه كرده و همچنين بيماري در منطقه مركز يعني اطراف حرم مطهر گزارش مي شود و در محدوده مركز بهداشت شماره 3 شهرستان مشهد براساس برسي هاي بعمل آمده طي سالهاي 82 – 81 بيشترين وفور بيماري به ترتيب در محدوده هاي همت آباد خواجه ربيع و مركز امام رضا (صحرايي ) مشاهده شده است .
 
 عامل بیماری
 
انگل تك ياخته اي از جنس ليشمانيا است كه انواع مختلفي دارد .
· ليشمانيوز جلدي شهري (سالك جلدي شهري يا خشك ) كه لشيشمانيا تروپيكا
· ليشمانيوز جلدي روستايي (سالك جلدي روستايي يا مرطوب ) كه ليشمانيا ماژور
· ليشمانيوز احشايي كه ليشمانيا دونوواني يا اينفانتوم مي باشد .
 
 ناقل بیماری
 
ناقل بيماري پشه ريزي است بنام پشه خاكي يا فلبوتوموس كه اندازه آن 2 تا 3 ميلي متر است . پشه خاكي ماده خونخوار است و از بدن انسان و بعضي از حيوانات تغذيه مي كند .
پشه خاكي ماده معمولاً هر 5 روز يكبار خونخواري مي كند و آلوده مي شود . و پس از حدود 10 روز مي تواند آلودگي يا به عبارتي عامل بيماري را به فرد ديگري منتقل كند .
پشه خاكي معمولاً در شب خونخواري مي كند و روزها را در جاهاي تاريك و مرطوب اماكن انساني و يا حيواني استراحت ميكند .
طول عمر پشه خاكي بالغ حدود يكماه است .
 
 مخزن انگل
 
· مخزن در نوع شهري يا خشك انسان و گاهاً سگ است .
· در نوع روستايي يا مرطوب عمدتاً جوندگان ( موش ) است .
در نوع احشايي انسان مخزن است كه البته بسته به نوع آن متفاوت خواهد بود به عنوان مثال در نوع هندي انسان و در نوع مديترانه اي از جمله ايران سگ و سگ سانان مخزن اصلي بيماري هستند .
 
 سیکل بیماری یا زندگی انگل سالک
 
• انگل داراي دو مرحله زندگي است كه عبارتند از
•1- مرحله ليشمانيايي كه در داخل سلولهاي ماكروفاژ پستانداران وجود دارد .
•2- مرحله لپتومونايي كه در دستگاه گوارش پشه خاكي و همچنين در محيط كشت ديده مي شود .
•3- در نوع احشايي محل استقرار انگلها در سلولهاي بيگانه خوار ، بافت طحال ، كبد ، مغز استخوان و غدد لنفاوي و ممكن است در منوسيتهاي خون نيز ديده شود .
•در نوع احشايي بيماري ممكن است از طريق انتقال خون ، جفت يا آلودگي مخاط چشم و تماس جنسي نيز باعث انتقال بيماري شود .
 
 دوره کمون و نهفتگی بیماری
  
•1- نوع روستايي يا مرطوب 1 تا 4 هفته
•2- نوع شهري يا خشك 2 تا 8 ماه و گاهي 1-2 سال
•3- نوع احشايي از چند هفته تا چند ماه و گاهي يكسال مي باشد .
 
علائم بیماری بالینی
 
1- در نوع شهري بيماري داراي 4 مرحله است پاپول بي درد ، زخم ، شروع بهبودي و بهبودي كامل
كه پس از طي دوره كمون در محل گزش پشه پاپول سرخ رنگي ظاهر مي شود كه بدون درد و در اثر فشار نيز محو نمي شود و گاهي خارش مختصر دارد و پس از گذشت چند هفته تا چند ماه ضايع بزرگتر شده و اطراف آنرا هاله قرمز رنگي مي گيردو پس از گذشت 2 تا 3 ماه پاپول بصورت دانه سرخ و برجسته با سطحي صاف و شفاف و قوامي نرم در مي آيد و در روي آن فرو رفتگي به عمق يك ميليمتر كه ته آن پوسته پوسته است ديده ميشود كه بالاخره ضايعه بصورت زخمي باز در مي آيد كه حدود و حاشيه اي نامنظم و برجسته دارد هرچه تعداد ضايعات بيشتر باشد اندازه زخمها كوچكتر و بهبودي سريعتر است و بهبودي كامل پس از 6 تا 12 ماه رخ مي دهد .
2-در نوع روستايي اين شكل نيز داراي 4 مرحله است كه پس از طي دوره كمون چند هفته تا چند ماه ضايعه بصورت جوش همراه با التهاب حاد ظاهر مي شود و پس از دو هفته زخمي شده و كه بسرعت بزرگ شده و اطراف آن پرخون مي شود بهبودي زخم از وسط و اطراف بطور همزمان اتفاق مي افتد . و بطور معمول زخم ظرف مدت 4 تا 6 ماه خوب مي شود .
3-در شكل احشايي يا كالا آزار : استقرار بيماري معمولاً مخفيانه و بدون علائم مشخص صورت مي گيرد و به كندي پيشرفت ميكند .
علائم بيماري معمولاً با تب نامنظم ، بيقراري ، درد ناحيه طحال سرفه و كم شدن وزن ، بزرگي طحال و كبد ، كم خوني ، ورم دستها و پاها و صورت ديده مي شود .از بين رفتن سلولهاي بيگانه خوار بدن باعث كاهش قواي دفاعي بدن و سبب آمادگي بيمار براي پذيرش ساير عفونتها شده و اگر تشخيص و درمان به موقع انجام نگيرد موجب مرگ بيمار مي گردد
 
تشخیص بیماری
 
•· در نوع پوستي (جلدي ) وجود زخمي كه بيش از 10 روز طول كشيده باشد و مشاهده انگل در گسترش تهيه شده از ضايعه پوستي
•· نوع احشايي يا كالا آزار بروز علائم كلينيكي نظير تب ، بزرگي كبد و طحال كاهش وزن كم خوني تغيير رنگ پوست (حالت برنزه ) و مشاهده انگل در گسترش تهيه شده از بافتها
 
درمان بیماری
 
  در نوع احشايي تركيبات آنتي موان پنچ ظرفيتي يا گلوکانتیم یا پنتوستام به مقدار 20 ميليگرم به ازاي هركيلو وزن بدن به مدت 20 روز
  در نوع جلدي :
در سه حالت توصيه به درمان ميشود و در غير اينصورت بهتر است درمان صورت نگرفته و زخم با گاز استريل پانسمان گردد
•1- زخمها بزرگ و چركي باشند .
•2- تعداد زخمها زياد باشند
•3- زخمها در صورت باشند
•(تركيبات آنتي موان به مدت 10 تا 20 روز و تا 30 روز نيز ميتوان ادامه داد
•كتوكونازول 200 تا 400 ميلي گرم در روز به مدت 4 تا 6 هفته )
 
 
      بروشور سالک   ( برای دریافت فایل روی آیکون PDF کلیک کنید)
 برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد سالک و مقایسه آماری فعالیت های واحد مدیریت بیماریها  در رابطه با سالک در چند سال اخیر     را  کلیک کنید
 
 
صفحه اصلی
معرفی مرکز
مدیریت مرکز بهداشت
گالری تصاویر
معرفی واحدهاي فني
واحد مدیریت و کاهش خطر بلایا واحد آمار و رایانه واحد آموزش سلامت و ارتباطات واحد بهبود تغذيه جامعه واحد توسعه شبکه و ارتقای سلامت واحد تهيه و توزيع دارو واحد سلامت دهان و دندان واحد بهداشت روان واحد سلامت خانواده و جمعيت واحد سلامت محیط و کار سلامت نوجوانان ، جوانان و مدارس واحد مدیریت بیماریها واحد مشارکت مردمی
معرفي واحدهاي اداري
مراکز تحت پوشش
روابط عمومی
پيام بهداشتي
پوسترهای بهداشتی
طرح تکریم ارباب رجوع
یادگیری سازمانی
تقویم زمان بندی مناسبتهای بهداشتی
نقشه مشهد

دانشگاه علوم پزشکی مشهد | Mashhad University of Medical Sciences | جامعة مشهد للعلوم الطبية
تمام حقوق مادی و معنوی این سایت مربوط به دانشگاه علوم پزشکی مشهد می باشد. هرگونه کپی برداری از مطالب آن تنها با ذکر منبع بلامانع است.